Z chwilą zawarcia małżeństwa z mocy prawa powstaje między małżonkami ustawowa wspólność majątkowa. Obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z innej działalności zarobkowej oraz dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dają jednak małżonkom możliwość elastycznego ukształtowania swoich stosunków majątkowych za pomocą umów notarialnych.
Wprowadzenie umownego ustroju majątkowego jest możliwe zarówno przed zawarciem małżeństwa (intercyza przedślubna), jak i w każdym momencie jego trwania. Podstawowym wymogiem formalnym dla ważności takiej umowy jest sporządzenie jej w formie aktu notarialnego. Niezachowanie tej formy skutkuje bezwzględną nieważnością czynności prawnej, co oznacza, że strony nadal pozostają w ustroju ustawowej wspólności majątkowej.
Ustroje majątkowe w małżeństwie i rola intercyzy notarialnej
Małżonkowie decydujący się na zmianę ustroju majątkowego mają do wyboru kilka rozwiązań ustawowych. Najpopularniejszym z nich jest ustanowienie rozdzielności majątkowej. Od momentu podpisania aktu notarialnego każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Każde z nich samodzielnie zarządza swoim majątkiem i rozporządza nim bez konieczności uzyskiwania zgody drugiego małżonka.
Planując sporządzenie umowy majątkowej małżeńskiej, warto przejrzeć obowiązujący cennik notariusza, uwzględniając, że wysokość taksy notarialnej za intercyzę jest stała i określona przepisami prawa, odrębnie od taksy uzależnionej od wartości majątku przy umowach przenoszących własność. Alternatywą dla zwykłej rozdzielności jest rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków, która chroni małżonka poświęcającego się na przykład wychowaniu dzieci i prowadzeniu domu, dając mu prawo do żądania wyrównania wartości dorobków po ustaniu ustroju.
Inne rodzaje umów majątkowych małżeńskich:
- Rozszerzenie wspólności majątkowej na przedmioty, które według ustawy wchodziłyby w skład majątków osobistych (na przykład nieruchomości nabyte przed ślubem).
- Ograniczenie wspólności majątkowej poprzez wyłączenie z niej określonych składników majątkowych lub określonych kategorii dochodów.
- Przywrócenie wspólności ustawowej po wcześniejszym okresie obowiązywania rozdzielności majątkowej.
Umowy darowizny w kręgu najbliższej rodziny a zwolnienia podatkowe
Darowizna jest umową, na mocy której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Jeśli przedmiotem darowizny jest nieruchomość, prawo użytkowania wieczystego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu bądź udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, oświadczenie darczyńcy musi pod rygorem nieważności zostać złożone w formie aktu notarialnego. W praktyce notarialnej akt podpisują jednocześnie obie strony umowy.
Istotnym zagadnieniem przy darowiznach są kwestie podatkowe. Zgodnie z ustawą o podatku od spadków i darowizn, całkowitemu zwolnieniu od podatku podlega nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez członków tak zwanej zerowej grupy podatkowej. Należą do niej małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym oraz macocha. Sporządzenie darowizny w formie aktu notarialnego zwalnia strony z obowiązku samodzielnego zgłaszania czynności do urzędu skarbowego, gdyż to notariusz jako płatnik oblicza, pobiera i odprowadza należne podatki lub dokumentuje prawo do zwolnienia.
Podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej
Ustanie wspólności majątkowej, wynikające z orzeczenia rozwodu, separacji lub podpisania umowy o rozdzielności majątkowej, stwarza możliwość dokonania podziału majątku wspólnego. Podział ten może nastąpić na drodze sądowej lub umownej. Umowny podział majątku przed notariuszem jest procedurą polubowną i znacznie szybszą niż proces sądowy, jednak wymaga pełnej zgody obu stron co do sposobu podziału wszystkich lub wybranych składników majątku.
W skład dzielonego majątku wchodzić mogą nieruchomości, środki finansowe, zgromadzone akcje czy udziały w spółkach. Małżonkowie mogą podzielić majątek bez spłat i dopłat albo ustanowić spłaty na rzecz jednego z nich. Jeśli w skład dzielonego majątku wchodzi jakakolwiek nieruchomość, umowa o podział musi zostać sporządzona w formie aktu notarialnego, a notariusz składa wówczas odpowiednie wnioski wieczystoksięgowe w celu ujawnienia nowych praw własności.
Zabezpieczenie interesów osób trzecich i procedury formalne w kancelarii
Zawarcie umowy rozdzielności majątkowej wywiera skutki prawne nie tylko między małżonkami, ale także w relacjach z osobami trzecimi, w tym z wierzycielami. Małżonek może powoływać się wobec wierzyciela na umowę majątkową małżeńską tylko wtedy, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były wierzycielowi wiadome przed powstaniem wierzytelności. Z tego powodu akty notarialne tego typu posiadają istotne znaczenie dowodowe w ewentualnych postępowaniach egzekucyjnych.
Przed przystąpieniem do podpisania umowy rozdzielności majątkowej lub darowizny nieruchomości, wyznaczony notariusz w Lublińcu bądź w innym mieście weryfikuje tożsamość stron, ich stan cywilny oraz stan prawny przedmiotu umowy na podstawie dokumentów urzędowych. Weryfikacja ksiąg wieczystych, zaświadczeń o braku osób zameldowanych czy zaświadczeń z urzędu skarbowego dają stronom gwarancję bezpiecznego przeprowadzenia transakcji zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym.
